Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Baśń. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Baśń. Pokaż wszystkie posty

21 stycznia 2015

Światło, które rozprasza mrok. O mocy baśni /Dzielny Despero – Kate DiCamillo/

Baśnie opowiada się językiem tajemnym. Dlatego najwięcej dowiadujemy się z tego, co ukryte pod powierzchnią tekstu. Słowa niczym Enigma zazdrośnie strzegą podskórnych znaczeń. Odszyfrować je można tylko wówczas, gdy jest się na to gotowym, gdy dojrzało się do odkrycia pewnych prawd. Pierwszy raz czytałam Dzielnego Despero około pięciu lat temu i nie dostrzegłam wtedy nawet połowy tego, co zobaczyłam dziś. Z baśni się widać nie wyrasta, tylko dorasta do nich – i to wciąż na nowo.

Imię Despero – upamiętnia beznadzieję i desperację, które odczuwali mysi rodzice, gdy z całego miotu przeżyła tylko jedna myszka. I to jeszcze jaka: patrząca od razu na świat OTWARTYMI oczami, ze zdecydowanie za dużymi uszami. Jednym słowem dziwoląg, który jakby tego jeszcze było mało, że jest dziwolągiem: nie urósł za bardzo i w ogóle nie interesuje się mysim sposobem życia. Zamiast tego: czyta, słucha muzyki, rozmawia z ludźmi i zakochuje się w księżniczce – ludzkiej. Stanowi więc zagrożenie dla zamkowego, mysiego społeczeństwa. Należy go usunąć, skazać na śmierć, wrzucić do lochu na pożarcie szczurom. Despero zdradzony przez najbliższych nie ginie jednak, ratuje go światło - światło opowieści, którą snuje w ciemnościach. To jednak dopiero początek jego przygody, w imię swojej miłości będzie musiał jeszcze odbyć jedną wyprawę w głąb labiryntu. Tym razem uda się tam jednak dobrowolnie, by ratować ukochaną Pi z rąk szczura o złamanym sercu – Rocura – i biednej, naiwnej służącej Miggery, która chce zostać księżniczką.

20 stycznia 2015

Dotyk świata /Cudowna podroż Edwarda Tulana- Kate DiCamillo/

Historie, które zapadają w nas głęboko, takie do których wracamy, najczęściej to te, które w symboliczny sposób ujmują problem, z którym borykaliśmy się lub taki, z którym nadal się borykamy. One stanowią klucz do naszych wnętrz. Cudowna podróż Edwarda Tulana, to dla mnie właśnie takie „wysokie C”. To baśń, po przeczytaniu której myślę: O cholera...

Edward Tuan - niezdolny do uczuć porcelanowy królik, niewdzięczny egoista -  to nasz główny (anty)bohater. W wyniku dosyć nieszczęśliwego zbiegu okoliczności oddzielony od swojej właścicielki Abilene Tulan, zostaje skazany na tułaczkę zdającą się nie mieć końca. Żyjący do tej pory w iście królewskich warunkach królik, trafia na dno oceanu, śmietnik, do slumsów i na ulicę. Przechodzi wciąż z rąk do rąk: raz czułych i delikatnych, raz bezlitosnych i okrutnych. Każde miejsce i każdy człowiek (a nawet pies), którego poznaje podczas tej wędrówki, zostawia w nim trwały ślad. Pamięć o nich staje wyznacza ścieżką, a nawet mapą uczuć. Uczy się dzięki nim, co to w ogóle znaczy czuć. Poznaje: strach, ból, tęsknotę, radość, a tracąc kolejnych towarzyszy,  zaczyna rozumieć czym jest miłość. Podróży porcelanowego królika na pewno nie nazwałabym „cudowną”,  raczej skłoniłabym się do tego by mówić o niej „niesamowita”. „Cudowna” to zachodzi w tym bohaterze przemiana: z istoty wyrachowanej i zimnej w zdolną do kochania. Jak widzimy, to historia stara jak świat, podobna do miliona innych, jednak na swój magiczny sposób tak wyjątkowa, że chce się do niej wciąż wracać.

19 stycznia 2015

Moje miejsce na świecie, mój dom. Nadzieja, tęsknota… Słoń/Magiczny słoń – Kate DiCamillo/

Może dlatego, że wszyscy czekają w tej historii na śnieg, kojarzy mi się ona ze świąteczną, familijną opowieścią, pełną tęsknoty, nadziei i obietnic. Kiedy w końcu długo wyczekiwany, biały puch, pojawia się na kartach książki, towarzyszy mu dodatkowy, niemały cud. To takie swoiste, podwójne ukoronowanie pełnego napięcia oczekiwania – jak to na Gwiazdkę.

Historia opowiedziana przez DiCamillo jest dosyć nieprzewidywalna. Pewnego zimowego, ponurego dnia, na targu, swój namiot rozbija wróżka. Staje ona na drodze dziesięcioletniego chłopca – Piotrusia - który podświadomie czuje, że coś w jego monotonnym życiu jest nie tak. Bo gdyby naprawdę wierzył, że jego mała siostrzyczka Adela nie żyje, czy pytałby o nią? Chłopiec wiedziony dziwnym przeczuciem, postanawia skorzystać z usług tajemniczej kobiety. Zawierza intuicji, a ona w odpowiedzi, ustami wróżki, każe mu podążać za słoniem. Piotruś oczywiście czuje się oszukany i zakłopotany zarazem. Bo jak słoń? Skąd? I gdzie? Jak się okazuje nie można w życiu polegać tylko na racjonalnych przesłankach. Cuda lubią sobie z nich kpić. I tak jest i tym razem: słoń pojawia się niespodziewanie, z hukiem i trzaskiem w operze. A swoim nagłym pojawieniem się przewraca życie mieszkańców Baltese do góry nogami – nie mają oni bowiem w ogóle pomysłu, co z TAKIM przybyszem zrobić.

18 stycznia 2015

O potrzebie wyrażania emocji / Tygrys się budzi - Kate DiCamillo/

…Czyje oczy nieśmiertelne
mogły stworzyć twą symetrię?
W jakiej głębi,  jakiej dali,
mógł się ócz twych ogień palić?
Jakie skrzydła nieść go śmiały?
Jakie ręce go skrzesały? /Wiliam Blake/

Kate DiCamillo, pisarka obdarzona niezwykłą wyobraźnią i umiejętnością wczuwania się w drugiego człowieka, na stałe zagościła w moim sercu. Sama już nie zliczę, ile razy wracałam do jej książek i stworzonych przez nią postaci. Jej fenomen polega na tym, że mimo iż treści jej baśni przesiąknięte są trudnymi emocjami, potrafi ona pisać o nich tak, by nie przytłoczyć czytelnika bólem i cierpieniem. Paradoksalnie, to co trudne daje nadzieję i siłę. Czyli dzieje się tak, jak powinno dziać się w baśni. I wiecie co jeszcze? Mimo, że bohaterami jej książek są głównie dzieci, to nie ma dorosłego, który nie borykałby się w swoim życiu z podobnymi problemami. Dlatego jej książki są niezwykłe – czytamy je dzieciom, a w trakcie lektury odnajdujemy coś dla siebie, coś, co sprawia że pracujemy nad sobą.

31 października 2014

Mam kota i nie zawaham się go użyć, czyli o odwadze i pokonywaniu potworów /Koralina – Neil Gaiman/

Wydawnictwo MAG 2009
Cieszę się, że Gaiman umieszcza w swoich historiach koty. Nie ma się w sumie czemu dziwić, jest przecież ich wielkim fanem. Często przemykają po kartach jego książek, czasami głośno tupiąc (tak, gdy chcą to potrafią!), a innym razem suną niepostrzeżenie - jak cienie. Cieszy mnie, że i w Koralinie znalazło się dla jednego osobnika miejsce. Bo tam gdzie są tajemne przejścia, tam powinny być i koty. I pisarz o tym wie.

Nowy dom Koraliny jest stary. Żyje własnym życiem, posiada swój wewnętrzny rytm i swój własny język. Jest pełen zakamarków, w które można zajrzeć, które trzeba zwiedzić i odkrywać. Dziewczynka wprowadza się do niego z wiecznie nieobecnymi, zapracowanymi rodzicami. Nie wie jeszcze, co ją czeka, gdy w ramach walki z przeogromną nudą, odwiedza swoich ekscentrycznych, nowych sąsiadów i liczy wszystkie drzwi...Do jej życia niepostrzeżenie wślizguje się chaos, nad którym musi zapanować.

20 maja 2014

Bard Beedle i wspomnienia /Baśnie barda Beedle'a - J.K. Rowling/

Prawda to cudowna i straszliwa rzecz, więc trzeba się z nią obchodzić ostrożnie /A. Dumbledore/

Moja babcia Ela była ogromną fanką serii o Harrym Potterze, była pierwszą czytelniczką zakupionych przeze mnie tomów. Nad każdym debatowałyśmy bardzo długo, ostatni napełnił nas smutkiem, bo to już koniec. Po jej śmierci długo nie chciałam sięgać po książki Rowling. Wiele czasu – jak widać – musiało upłynąć zanim wzięłam do ręki „Baśnie barda Beedle’a”. Książka została wydana tak niskim nakładem, że obecnie zakupienie jej graniczy z cudem, zwłaszcza, że niektórzy wyczuli biznes i wygórowali ceny. Na szczęście – dziękuję Ci Haniu – są przyjazne biblioteki, w których zawsze coś na mnie czeka. Pragnę dodać, że baśnie te zostały wydane w szczytnym celu - dochód ze sprzedaży poszedł na cele charytatywne. Tym bardziej Ci, którzy teraz próbują na niej zarobić są godni potępienia.

18 marca 2014

O znaczeniu baśni wg Bruno Bettelheima

Że baśnie czytać należy, każdy wie. A jeśli ktoś nie wie, albo wręcz czytanie baśni torpeduje, powinien zapoznać się z tą lekturą. Poznanie argumentów przemawiających „za”, może zmienić - chociażby troszeńkę - jego światopogląd. Cudowne i pożyteczne po dziś dzień stanowi swoisty podręcznik mówiący o roli baśni w rozwoju KAŻDEGO człowieka – małego czy dużego - i niesionych przez nią wartościach, ukrytych przed naszą świadomością w symbolach. Według mnie jest więc lekturą obowiązkową dla każdego – nie tylko rodzica.


Cudowne i pożyteczne Bettelheima czytałam już kilkukrotnie, za każdym razem odnajdowałam w tej publikacji coś nowego.W końcu to klasyka literatury naukowej, z pogranicza postfreudowskiej psychoanalizy i literaturoznawstwa, jak więc mogłaby stracić na aktualności? Autor, nie szczędząc anegdot i porównań, opowiada nam historię o człowieku w świecie symboli: jego wewnętrznej wędrówce ku dojrzałości, pokonywaniu lęków dorastania, stawaniu się spójną całością. Opowiada nam o tym poprzez baśnie. Gatunek ten przez pozytywistyczny paradygmat dominujący w humanistyce i filozofii XIX wieku był traktowany jak zabytek, przeżytek przeszłości. Na szczęście w XX wieku nastąpił przełom - odkryto bowiem, że nie istnieje kultura bez symboli, a symbole są ściśle związane z doświadczeniami duchowymi człowieka. Dusza odzyskała swój kulturowy obraz. Dlatego nie ignorujmy baśni i jej symboliki. Zawiera ona w sobie prawdę, która pomaga odnaleźć sens w egzystencji, a dzięki temu żyć w pełni.


Bruno Bettleheim zamieszczone w książce teorie zbudował na podstawie wieloletnich doświadczeń, które zdobywał jako terapeuta, rodzic i więzień obozu koncentracyjnego. Wziął pod lupę – psychoanalityczną lupę – baśnie (głównie te stanowiące cenne dziedzictwo, spisane przez braci Grimm). Pomógł wyjść poza schematyczne rozumienie baśni, która pozwala nam oswoić lęk, śmierć, świadomość drzemiącego w nas zła. Dzięki znajomości mechanizmów i wyznaczników, możemy inaczej spojrzeć na coś, co jest obecne od zawsze w naszym życiu. I jak się okazuje jest niezastąpioną kopalnią wiedzy.


http://www.grimmstories.com/pl/grimm_basnie/gesiareczka_w_studni
W innej swojej publikacji – Freud i dusza ludzka – zajął się on zwalczaniem mitu, który narósł, jak się okazało – niesłusznie wokół jego mistrza. Pokazał jak błędne tłumaczenie może wypaczyć wizerunek całej ideologii. Mając tę świadomość i otwarty umysł zrozumiemy dopiero w pełni, co chciał nam przekazać. Cudowne i pożyteczne, to lektura fascynująca, ale niełatwa. Na pewne koncepcje trzeba się otworzyć, odrzucić ograniczenia i stereotypy zaprzątające nam głowę. Trzeba nastawić się na zrozumienie, zaszczepić w sobie świadomość tego, że nie należy koncentrować się tylko na racjonalnej stronie życia, ponieważ patrzenie jednostronne fałszuje rzeczywistość.


Pewna nachalność i powtarzalność (można by tę publikację znacznie skrócić) interpretacyjna odrzuca, jednak odkrycia psychoanalityków są obecne w naszej kulturze do dziś i grzechem jest ich nie znać. Nie podchodźmy jednak do lektury bezkrytycznie, nie z każdą formą, znaczeniem symbolu, czy dnem - do którego przedziera się autor - można się zgadzać. Trzeba troszkę przymknąć oko na wywody typu: dziewczynki lubią bawić się konikami i kucykami, a w dorosłym życiu jeździć konno, ponieważ w ten sposób panują nad silną "bestyją", a to jest symboliczne ujarzmienie mężczyzny. Kwiatuszki takie, chociaż mogą wydawać się zabawne, nie powinny rzutować na całość. W moim odczuciu dodają jej raczej smaczku i niczego nie ujmują.


Dzieci dzięki baśniom uczą się, że warto stawiać czoła próbom, walczyć o własną tożsamość. Uczą się także akceptować świat na swoim poziomie rozumienia – irracjonalnego - poprzez fantastyczne, symboliczne obrazy rozgrywające się w bezpiecznych dla nich gdzieś i kiedyś. Pomagają one również dorosłym: zajrzeć w głąb siebie, sięgnąć ku wewnętrznym zasobom. Zauważyć, że nieświadomość, którą na co dzień ignorujemy, w rzeczywistości jest jedną z podstawowych sił życiowych, które nas napędzają. W każdym wypadku nagrodą za podjęte trudy jest zdobycie władzy nad najwspanialszym królestwem świata – naszym życiem.


Autor: Bruno Bettelheim
Tytuł: Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni Tom I i II
Tytuł oryginału: The uses of Enchantment. The meaning and importance of fair tales
Tłumaczenie: Danuta Danek
Wydawnictwo: Państwowy Instytut Wydawniczy
Oprawa: miękka
Rok wydania: 1985
Ilość stron: 294 i 265

16 marca 2014

Everywoman uśpiona w baśni /Śmierciowisko – Anna Głomb/


„Koło drogi leżało ciało kobiety, właściwie już tylko szkielet okryty strzępami tkaniny, która kiedyś była sukienką. Leżała na plecach z szeroko rozłożonymi ramionami, a ze środka, z miejsca, gdzie kiedyś był jej brzuch, wyrastało drzewo. Mały dąbek.

- One rosną na nas (…) One się nami żywią – kocimi naszych umarłych, naszymi rozsypującymi się domami, ubraniami, książkami. Naszymi opowieściami. Wszystkim tym, czym była nasza cywilizacja. I dlatego tak szybko rosną (…) boję się myśleć, co może zamieszkać w lesie wyrosłym na kościach człowieka.”

Bukowisko, wrzosowisko, kartoflisko, śmierciowisko…Rośliny w pełni swojego majestatu wyrastają z tego, w co zapuszczą swoje korzenie. I to one, natura i jej siła – życiodajna a zarazem niszcząca - są bohaterami tej baśnio-powieści. Las stanowi pełnokrwistego bohatera, oddychającego, reagującego - symbolizującego podświadomość, która także wyrasta z ruin i kości. Nie ważne, jak daleko spróbujesz uciec, jeśli twoje korzenie są zatrute i jeśli nosisz ze sobą skrzynkę na śmierć, ciągle będziesz kręcić się w kółko. Tekst odczytujemy, więc tak na poziomie realistycznego, jak i metaforycznego poznania. Sztuką jest go oswoić, zwłaszcza na granicy tych światów. Pełni napięcia i oczekiwania więc, pokonujemy wraz z bohaterką kolejne etapy jej podróży ku pełni człowieczeństwa. Dorota musi przejść kilka prób, w tym najważniejszą: symbolicznie zejść do podziemi i stamtąd powrócić, niczym mitologiczne kobiety, oswajając lęk i śmierć.

14 marca 2014

Śmierciowisko

Główna bohaterka wybitnie mi "nie leży". Jest nijaka, zagubiona i niewyobrażalnie niespójna, jej nijakość jest przepełniona gniewem i nienawiścią do świata. Nieudolnie tłumi mieszkający w sobie chaos, jak dziecko, obawiając się kształtu, który mu nadała. Nie lubię jej, odrzucam ją każdą cząstką mojego ciała. Jej osobowość jednak, co odkrywamy pod koniec książki, ulega przemianie. To czego w niej nie akceptowałam, było celowe, było stanem sprzed inicjacji. Dorota to postać z baśni, a one muszą wyruszyć w podróż by dojrzeć. My podążamy za tym co symbolizują. Zazwyczaj wędrówka ku scaleniu tożsamości następuje prędko. W tym wypadku czekaliśmy na nią przez ponad połowę lektury, karmieni niechęcią. Poznaliśmy dogłębnie stan "zanim", stan gdy umysł krzyczy, a krzyk ten ulega wyparciu. A potem nagle Dorota wyruszła w las (podświadomość) by zwalczyć swojego antagonistę Człowieka ze Skraju Lasu - odwieczną cząstkę ludzkiej osobowości.
 
Podobno innych nie lubimy za to, czego nie lubimy w samych sobie. To ważna lekcja.

25 lutego 2014

Klika kart z pamiętnika /Ocean na końcu drogi – Neil Gaiman/

Wspomnienia śpią w nas cały czas. Nie pamiętamy, że pamiętamy, dopóki nie dotkniemy miejsca, z którego wyrosły.

Od pierwszych stron autor odsyła nas daleko, bardzo daleko: w podróż sentymentalną do smaku zielonego groszku prosto z pola i mleka prosto od krowy. W dzieciństwie każde wakacje spędzałam u pradziadka na wsi. Opisywane przez pisarza zapachy, smaki, kolory ożyły w mojej głowie, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Z czasem ludzie, których znałam odeszli i przez długi czas mnie „tam” nie było, nawet w wyobraźni, czego się wstydzę. Zapomniałam. Rok temu – los tak chciał – odwiedziłam stary czas w innym już jednak miejscu…odległości stały się krótsze, ścieżki mniej tajemnicze i tak przeraźliwie wydeptane. Jednak wcale nie zapomniałam, bo podczas spacerów trafiałam do każdego, kolejnego celu. Jakby po przybyciu na miejsce - uruchomiła się wdrukowana we mnie mapa…I taka jest istota wspomnień: ich szczegóły, ulotność, gdzieś tam w nas zostają, wolę jednak myśleć, że w sercu, nie w hipokampie…

22 lutego 2014

Wilki, truskawkowy dżem i świnka /Wilki w ścianach - Neil Gaiman/

Kiedyś nie było dla nas większej różnicy czy mamy do czynienia z jawą, czy snem. Kiedyś rozbudzona wyobraźnia wyznaczała ścieżki myślom, które rozumiała tylko ulubiona zabawka. Neil Gaiman wypełnił je tajemnicą i strachem, zagęszczając ich aurę od słowa do słowa. Podczas lektury oniryczny świat porywa naszą fantazję i…

21 lutego 2014

Być sobą i być szczęśliwym na tle nordyckiej mitologii /Odd i Lodowi Olbrzymi – Neil Gaiman/

Jeżeli chodzi o Gaimana to jestem bezkrytyczna. Ostrzegam, więc: uważam, że w jego wykonaniu nawet instrukcja skręcania mebli z Ikei byłaby magiczna.
Witamy w kraju, w którym wszystko robi się z drewna. To kraj wikingów - Midgard, Norwegia – kraj, w którym kobiety cerują a mężczyźni wojują, pierdzą, biją się i piją. W tym surowym klimacie na świat przychodzi chłopiec, którego los nie będzie oszczędzał: straci ojca, okuleje i zyska okrutnego ojczyma. Odd – bo takie jest jego imię, nie jest rozumiany przez swoją społeczność, a to równa się odrzuceniu. Jak bowiem może ciągle się uśmiechać, skoro los wciąż płata mu figle i obrzuca nieszczęściem? Gdy dom, w którym się wychował, przestaje być jego domem, a wiosna nie chce nadejść, chłopiec odchodzi by zamieszkać w lesie. Tutaj spotyka orła, lisa i niedźwiedzia. Jego nowi towarzysze okazują się jednak nie być zwykłymi zwierzętami, a wszystko to wina – jak zwykle – Lokiego.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...